ក្នុងនាមជាវេជ្ជបណ្ឌិតសង្គ្រោះបន្ទាន់នៅ អ៊ីនធើឃែរ ខ្ញុំតែងតែជួបជាមួយមនុស្សពេញវ័យដែលមានការព្រួយបារម្ភ ដោយសារស្បែករបស់ពួកគេមានការប្រែប្រួលភ្លាមៗ។ អ្នកជំងឺជាច្រើនប្រាប់ខ្ញុំថា៖ “លោកគ្រូពេទ្យ តើនេះជាអាឡែហ្ស៊ីមែនទេ?” “តើវាគ្រោះថ្នាក់ដែរឬទេ?” “តើវានឹងកើតឡើងម្តងទៀតទេ?”
ទាំងនេះគឺជាសំណួរដែលសមហេតុផលបំផុត។
ជំងឺកន្ទាលត្រអាក (Urticaria ឬ Hives) អាចមើលទៅគួរឱ្យខ្លាច។ ប៉ុន្តែដំណឹងល្អនោះគឺថា ករណីភាគច្រើនមិនមានគ្រោះថ្នាក់ទេ ហើយនឹងធូរស្រាលយ៉ាងឆាប់រហ័សប្រសិនបើមានការព្យាបាលត្រឹមត្រូវ។ សូមអនុញ្ញាតឱ្យខ្ញុំពន្យល់អ្នកអំពីជំងឺនេះ អ្វីដែលអ្នកគួរតាមដាន និងអ្វីដែលយើងធ្វើនៅ អ៊ីនធើឃែរ ដើម្បីជួយឱ្យអ្នកមានអារម្មណ៍សុវត្ថិភាព និងអាចគ្រប់គ្រងស្ថានភាពបាន។
អ្វីដែលអ្នកជំងឺកត់សម្គាល់ដំបូង
អ្នកអាចនឹងឃើញមានកន្ទួលក្រហម រមាស់ និងពកៗលើស្បែក ដែលលេចឡើងភ្លាមៗ។
ជាញឹកញាប់ អ្នកជំងឺរៀបរាប់ថា៖
- “វាលេចឡើង ហើយក៏បាត់ទៅវិញ”
- “វាចេះផ្លាស់ទីពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយ”
- “វាទើបតែនៅលើដៃខ្ញុំសោះ ស្រាប់តែបាត់ទៅវិញ ហើយទៅលេចឡើងនៅលើជើងខ្ញុំទៅវិញ”
លក្ខណៈ “ផ្លាស់ទី” នេះ គឺជាតម្រុយដ៏សំខាន់។ នៅក្នុងជំងឺកន្ទាលត្រអាកធម្មតា កន្ទួលនីមួយៗតែងតែរសាយបាត់ទៅវិញក្នុងរយៈពេល ២៤ ម៉ោង ទោះបីជាមានកន្ទួលថ្មីលេចឡើងនៅកន្លែងផ្សេងទៀតក៏ដោយ។
អ្នកអាចនឹងឃើញ៖
- កន្ទួល ឬដុំពកពណ៌ក្រហម ឬស្លេក (ដែលរមាស់ខ្លាំង)
- ការហើមដែលអាចផ្លាស់ប្តូររូបរាង
- កន្ទាលនៅលើដៃ ជើង ដងខ្លួន មុខ ឬកន្លែងណាមួយនៅលើរាងកាយ
ជួនកាល ក៏មានការហើមនៅស្រទាប់ជ្រៅនៃស្បែកផងដែរ ជាពិសេសនៅជុំវិញត្របកភ្នែក បបូរមាត់ ដៃ ឬជើង។ យើងហៅវាថា Angioedema។ វាអាចកើតឡើងជាមួយកន្ទាលត្រអាក ហើយចំណុចនេះសំខាន់ព្រោះប្រសិនបើមានការហើមនៅក្នុងមាត់ ឬបំពង់ក វាត្រូវការការយកចិត្តទុកដាក់ជាបន្ទាន់។
សារសំខាន់៖ កន្ទាលត្រអាកអាចមើលទៅគួរឱ្យព្រួយបារម្ភ ប៉ុន្តែលក្ខណៈរបស់វា (រមាស់, ពកលើស្បែក, ផ្លាស់ទីកន្លែង, និងបាត់ទៅវិញក្នុងរយៈពេល ២៤ ម៉ោង) គឺជាសញ្ញាដែលមិនសូវគួរឱ្យបារម្ភនោះទេ។
ពេលណាត្រូវព្រួយបារម្ភ៖ សញ្ញាគ្រោះថ្នាក់ដែលអ្នកមិនគួរមើលរំលង
ជំងឺកន្ទាលត្រអាកភាគច្រើនគឺរំខានដល់ការរស់នៅ ប៉ុន្តែមិនគ្រោះថ្នាក់ទេ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ខ្ញុំចង់ឱ្យអ្នកដឹងថាពេលណាដែលត្រូវស្វែងរកជំនួយបន្ទាន់។
សូមស្វែងរកការសង្គ្រោះបន្ទាន់ជាភ្លាមៗ ប្រសិនបើអ្នកមានកន្ទាលត្រអាក អមជាមួយនឹងរោគសញ្ញាណាមួយដូចខាងក្រោម៖
- ហើមបបូរមាត់ អណ្តាត ឬបំពង់ក
- ពិបាកដកដង្ហើម ដកដង្ហើមលាន់សូរដូចហួច តឹងបំពង់ក ឬសំឡេងស្អក
- ពិបាកលេបទឹកមាត់ ឬហៀរទឹកមាត់
- វិលមុខ សន្លប់ ឬមានអារម្មណ៍ថាដូចចង់ដួល
- រោគសញ្ញាធ្ងន់ធ្ងរក្រោយប៉ះពាល់នឹងកត្តាបង្កដែលធ្លាប់ដឹង ដូចជាការប្រតិកម្មអាហារ ថ្នាំ ឬសត្វល្អិតខាំ/ទិច
សញ្ញាទាំងនេះអាចបង្ហាញពី Anaphylaxis ដែលជាការប្រតិកម្មអាឡែហ្ស៊ីធ្ងន់ធ្ងរ។ ក្នុងស្ថានភាពនេះ ថ្នាំអាដ្រេណាលីន (Adrenaline/Epinephrine) គឺជាការព្យាបាលសង្គ្រោះបន្ទាន់ជួរមុខ។
មាន “សញ្ញាគ្រោះថ្នាក់” មួយទៀតដែលខុសគ្នា ប៉ុន្តែក៏គួរពិនិត្យផងដែរ៖
- ប្រសិនបើកន្ទាលនៅតែមួយកន្លែងដដែល លើសពី ២៤ ម៉ោង ឬវាមានអាការៈឈឺ ឬក្រហាយ ឬបន្សល់ទុកស្នាមជាំ ឬស្នាមខ្មៅ វាប្រហែលជាមិនមែនជាកន្ទាលត្រអាកធម្មតាទេ។ វាទាមទារឱ្យមានការវាយតម្លៃផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ។
កន្ទាលត្រអាកតែមួយមុខ ជារឿយៗអាចគ្រប់គ្រងបាន។ ប៉ុន្តែកន្ទាលត្រអាក បូកនឹងបញ្ហាផ្លូវដង្ហើម រោគសញ្ញាបំពង់ក សន្លប់ ឬហើមធ្ងន់ធ្ងរ គឺជាករណីសង្គ្រោះបន្ទាន់។
អ្វីដែលកើតឡើងនៅ អ៊ីនធ័រឃែរ ពេលអ្នកមកដល់
មនុស្សជាច្រើនមានអារម្មណ៍ខ្មាស់អៀនក្នុងការមកពេទ្យដោយសារតែ “គ្រាន់តែជាកន្ទួលរមាស់”។ សូមកុំមានអារម្មណ៍បែបនេះ។ រាងកាយរបស់អ្នកកំពុងប្រាប់អ្នកនូវអ្វីមួយ ហើយវាជាតួនាទីរបស់យើងក្នុងការជួយអ្នកស្វែងយល់ពីវា។
នេះជាអ្វីដែលអ្នកអាចរំពឹងទុកនៅ អ៊ីនធ័រឃែររ៖
ការទទួលភ្ញៀវ អ្នកនឹងត្រូវបានស្វាគមន៍ និងចុះឈ្មោះយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ ប្រសិនបើអ្នកមើលទៅមិនស្រួលខ្លួន យើងនឹងចាត់ចែងយ៉ាងរហ័ស។
ការបែងចែកកម្រិតសង្គ្រោះ គិលានុបដ្ឋាយិកានឹងយកសញ្ញាជីវិតរបស់អ្នក និងសួរសំណួរសំខាន់ៗ៖ ការដកដង្ហើម ការហើម ការវិលមុខ និងល្បឿននៃការកើតឡើងនៃរោគសញ្ញា។
ការពិគ្រោះយោបល់ ខ្ញុំនឹងស្តាប់ការរៀបរាប់របស់អ្នកយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់។ ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យជាច្រើនអាចដឹងច្បាស់ គ្រាន់តែតាមរយៈការយល់ពីពេលវេលា និងលក្ខណៈនៃជំងឺ។
ការពិនិត្យរាងកាយ យើងពិនិត្យស្បែក និងរកមើលការហើមនៃមុខ មាត់ ឬបំពង់ក។ យើងក៏រកមើលតម្រុយដែលបង្ហាញពីស្ថានភាពជំងឺផ្សេងទៀតផងដែរ។
ការធ្វើតេស្ត (ធ្វើតែពេលចាំបាច់) កន្ទាលត្រអាកភាគច្រើនមិនត្រូវការការធ្វើតេស្តជាប្រចាំទេ។ យើងធ្វើតេស្តតែនៅពេលដែលប្រវត្តិជំងឺបង្ហាញពីអ្វីដែលជាក់លាក់ នៅពេលរោគសញ្ញាធ្ងន់ធ្ងរ ឬនៅពេលដែលបញ្ហានេះអូសបន្លាយ ឬកើតឡើងដដែលៗ។
អាទិភាពរបស់យើងគឺ សុវត្ថិភាពជាចម្បង បន្ទាប់មកគឺភាពសុខស្រួល និងចុងក្រោយគឺផែនការច្បាស់លាស់ដែលអ្នកអាចអនុវត្តនៅផ្ទះបាន។
របៀបដែលយើងធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យជំងឺកន្ទាលត្រអាក
កន្ទាលត្រអាក គឺជាការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យតាមគ្លីនិក ដែលមានន័យថាយើងវិនិច្ឆ័យតាមរយៈប្រវត្តិ និងការពិនិត្យជាក់ស្តែង។
ខ្ញុំតែងតែសួរថា៖
- តើវាចាប់ផ្តើមនៅពេលណា?
- តើកន្ទាលនីមួយៗនៅកន្លែងដដែលរយៈពេលប៉ុន្មាន? (តិចជាង ២៤ ម៉ោង គឺជាលក្ខណៈធម្មតា)
- តើអ្នកមានចាប់ផ្តើមប្រើថ្នាំថ្មីៗដែរឬទេ? (រួមទាំងថ្នាំបំបាត់ការឈឺចាប់ដូចជា Ibuprofen, ថ្នាំផ្សះ, ផលិតផលឱសថបុរាណ, ឬអាហារបំប៉ន)
- តើថ្មីៗនេះមានការបង្ករោគ គ្រុនក្តៅ ឈឺបំពង់ក ឬឈឺក្រពះដែរឬទេ?
- តើមានកត្តាបង្កពីចំណីអាហារ សត្វល្អិតទិច ការប៉ះពាល់ជ័រ ឬសារធាតុគីមីថ្មីៗដែរឬទេ?
- តើមានកត្តារាងកាយដូចជា កំដៅ ការបែកញើស ការហាត់ប្រាណ ការត្រូវត្រជាក់ ការសម្ពាធពីសម្លៀកបំពាក់តឹង ឬស្ត្រេសដែរឬទេ?
- តើអ្នកមានហើមបបូរមាត់ ឬត្របកភ្នែកដែរឬទេ?
ស្រួចស្រាវ ធៀបនឹង រ៉ាំរ៉ៃ និងមូលហេតុដែលវាសំខាន់
- កន្ទាលត្រអាកស្រួចស្រាវ៖ រោគសញ្ញាមានរយៈពេលតិចជាង ៦ សប្តាហ៍។
- កន្ទាលត្រអាករ៉ាំរ៉ៃ៖ កន្ទាលកើតឡើងស្ទើរតែរាល់ថ្ងៃលើសពី ៦ សប្តាហ៍។
មនុស្សជាច្រើនយល់ថា កន្ទាលត្រអាករ៉ាំរ៉ៃមានន័យថា “ខ្ញុំច្បាស់ជាប្រតិកម្មអាឡែហ្ស៊ីនឹងអ្វីមួយហើយ”។ តាមពិតទៅ កន្ទាលត្រអាករ៉ាំរ៉ៃជាញឹកញាប់មិនមែនជាការអាឡែហ្ស៊ីបែបក្លាស៊ិកទេ ហើយកត្តាបង្កអាចនឹងមិនច្បាស់លាស់។ នេះជារឿងគួរឱ្យធុញទ្រាន់ ប៉ុន្តែក៏មានន័យថាយើងអាចព្យាបាលវាបានតាមដំណាក់កាល និងមានរចនាសម្ព័ន្ធត្រឹមត្រូវ។
អំពីការធ្វើតេស្តឈាម និងតេស្តអាឡែហ្ស៊ី
យើងមិនតម្រូវឱ្យធ្វើតេស្តរកមើលអាឡែហ្ស៊ីទូទៅសម្រាប់អ្នកដែលមានកន្ទាលត្រអាកទាំងអស់នោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ យើងប្រើការធ្វើតេស្តដែលមានគោលដៅច្បាស់លាស់ នៅពេលដែលវាមានប្រយោជន៍ផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ ឧទាហរណ៍៖
- ប្រសិនបើកន្ទាលត្រអាកនៅតែបន្តកើតមាន (រ៉ាំរ៉ៃ)
- ប្រសិនបើមានរោគសញ្ញាបង្ហាញពីស្ថានភាពជំងឺផ្សេងទៀត
- ប្រសិនបើប្រវត្តិជំងឺចង្អុលបង្ហាញយ៉ាងខ្លាំងទៅរកកត្តាបង្កជាក់លាក់ណាមួយដែលត្រូវការការបញ្ជាក់
ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យល្អ គឺពឹងផ្អែកលើការមើលគំរូ និងពេលវេលា។ ការធ្វើតេស្តត្រូវបានប្រើដោយជម្រើស មិនមែនធ្វើដោយស្វ័យប្រវត្តិនោះទេ។
ជម្រើសនៃការព្យាបាល៖ អ្វីដែលជាធម្មតាអាចជួយបាន
គោលដៅជាក់ស្តែងនៃការព្យាបាលគឺ៖
- បញ្ឈប់ការរមាស់ និងការហើម
- កាត់បន្ថយការកើតឡើងវិញ
- រក្សាការព្យាបាលឱ្យមានសុវត្ថិភាព និងសាមញ្ញបំផុតតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន
១) ថ្នាំប្រឆាំងអ៊ីស្តាមីន (Antihistamines) ជាធម្មតាជាជម្រើសដំបូង
សម្រាប់មនុស្សពេញវ័យភាគច្រើន ជំហានដំបូងដែលមានប្រសិទ្ធភាពបំផុតគឺថ្នាំប្រឆាំងអ៊ីស្តាមីនជំនាន់ថ្មី (Second-generation) ដែលមិនធ្វើឱ្យងងុយដេក។ ថ្នាំទាំងនេះត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីកាត់បន្ថយការរមាស់ និងការហើម ដោយបង្កការងងុយដេកតិចជាងថ្នាំជំនាន់ចាស់។
អ្នកខ្លះនៅតែមានអារម្មណ៍ងងុយដេកទោះបីជាប្រើជម្រើស “មិនងងុយដេក” ក៏ដោយ ដូច្នេះខ្ញុំតែងតែណែនាំថា៖ លេបថ្នាំដំបូងនៅពេលអ្នកនៅផ្ទះ ហើយកុំបើកបរប្រសិនបើអ្នកមានអារម្មណ៍ងងុយ។
ប្រសិនបើរោគសញ្ញានៅតែបន្ត យើងអាចកែសម្រួលកម្រិតថ្នាំតាមការណែនាំរបស់គ្រូពេទ្យ។ សូមកុំដំឡើងកម្រិតថ្នាំដោយខ្លួនឯង ប៉ុន្តែត្រូវដឹងថាមានផែនការតាមដំណាក់កាលដែលផ្តល់លទ្ធផលល្អសម្រាប់អ្នកជំងឺជាច្រើន។
២) ថ្នាំ Corticosteroids
រយៈពេលខ្លី (សម្រាប់តែករណីចាំបាច់) សម្រាប់ការផ្ទុះឡើងធ្ងន់ធ្ងររយៈពេលខ្លី យើងអាចពិចារណាប្រើថ្នាំ Corticosteroids មួយរយៈពេលខ្លី។ នេះមិនមែនសម្រាប់មនុស្សគ្រប់គ្នាទេ និងមិនមែនជាដំណោះស្រាយរយៈពេលវែងឡើយ ប៉ុន្តែវាអាចជួយបានក្នុងករណីខ្លះ។
៣) អាដ្រេណាលីន (Adrenaline/Epinephrine)
គឺសម្រាប់ Anaphylaxis មិនមែនសម្រាប់កន្ទាលត្រអាកធម្មតាទេ នេះជាចំណុចសំខាន់៖ អាដ្រេណាលីនត្រូវបានប្រើនៅពេលដែលកន្ទាលត្រអាកជាផ្នែកមួយនៃប្រតិកម្ម Anaphylaxis ជាពិសេសនៅពេលមានការពិបាកដកដង្ហើម តឹងបំពង់ក ឬសន្លប់។ វាមិនមែនជាការព្យាបាលជាប្រចាំសម្រាប់កន្ទាលត្រអាកធម្មតានោះទេ។
៤) ប្រសិនបើកន្ទាលត្រអាករ៉ាំរ៉ៃ ឬពិបាកគ្រប់គ្រង
ប្រសិនបើជំងឺរបស់អ្នកក្លាយជារ៉ាំរ៉ៃ ឬមិនឆ្លើយតបនឹងជំហានស្តង់ដារ យើងអាចរៀបចំផែនការរយៈពេលវែង ហើយបើចាំបាច់ យើងនឹងមានការចូលរួមពីអ្នកឯកទេស និងការព្យាបាលកម្រិតខ្ពស់។
មនុស្សពេញវ័យភាគច្រើនមានអារម្មណ៍ធូរស្រាលយ៉ាងខ្លាំងក្នុងរយៈពេលពីរបីថ្ងៃ នៅពេលដែលការព្យាបាលត្រូវនឹងកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរ និងហានិភ័យ។
ការណែនាំអំពីការថែទាំនៅផ្ទះ និងការតាមដាន
នៅផ្ទះ ជំហានសាមញ្ញៗអាចបង្កើតភាពខុសប្លែកយ៉ាងខ្លាំង៖
- ព្យាយាមកុំកោរ (ការកោរធ្វើឱ្យការរលាកកើនឡើង និងធ្វើឱ្យរង្វង់នៃការរមាស់កាន់តែអាក្រក់)
- ប្រើការស្អំទឹកត្រជាក់
- ស្លៀកពាក់សម្លៀកបំពាក់រលុង និងមានខ្យល់ចេញចូលល្អ
- ចៀសវាងងូតទឹកក្តៅខ្លាំង នៅពេលដែលរមាស់ខ្លាំង
- ពិចារណាចៀសវាងគ្រឿងស្រវឹង និងការឡើងកំដៅខ្លាំង ប្រសិនបើកត្តាទាំងនេះធ្វើឱ្យរោគសញ្ញាកាន់តែអាក្រក់
- កត់ត្រាទុកនូវកត្តាបង្កដែលអាចកើតមាន (ថ្នាំថ្មី, ការបង្ករោគ, ស្ត្រេស, អាហារមួយចំនួន)
ប្រសិនបើអ្នកសង្ស័យថាថ្នាំគឺជាកត្តាបង្ក សូមកុំបញ្ឈប់ថ្នាំចាំបាច់ភ្លាមៗដោយខ្លួនឯង។ ផ្ទុយទៅវិញ សូមទាក់ទងវេជ្ជបណ្ឌិតជាបន្ទាន់ ដើម្បីឱ្យយើងអាចណែនាំអ្នកដោយសុវត្ថិភាព។
យើងនឹងប្រាប់អ្នកយ៉ាងច្បាស់ថាតើអ្នកត្រូវការការតាមដានដែរឬទេ៖
- ប្រសិនបើរោគសញ្ញាស្ងប់ទៅវិញយ៉ាងឆាប់រហ័ស និងគ្មានសញ្ញាគ្រោះថ្នាក់ អ្នកប្រហែលជាត្រូវការតែការព្យាបាលរយៈពេលខ្លី និងការធានាផ្លូវចិត្តប៉ុណ្ណោះ។
- ប្រសិនបើកន្ទាលនៅតែត្រឡប់មកវិញ ឬមានរយៈពេលលើសពីពីរបីសប្តាហ៍ យើងនឹងគ្រោងការវាយតម្លៃឡើងវិញ និងសម្រេចចិត្តថាតើការធ្វើតេស្តជាក់លាក់ណាមួយមានប្រយោជន៍ដែរឬទេ។
ការការពារ និងទស្សនវិស័យរយៈពេលវែង
សម្រាប់មនុស្សពេញវ័យជាច្រើន ជំងឺកន្ទាលត្រអាកគឺជាជំងឺបណ្តោះអាសន្ន និងបាត់ទៅវិញទាំងស្រុង។
ប្រសិនបើមានកត្តាបង្ក ការកំណត់អត្តសញ្ញាណពួកវាជួយការពារការកើតឡើងវិញ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើរកមិនឃើញកត្តាបង្ក នោះមិនមានន័យថាអ្នក “ខកខានអ្វីមួយ” នោះទេ។ វាគ្រាន់តែមានន័យថា ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំស្បែករបស់អ្នកកំពុងមានសកម្មភាពខ្លាំងពេកជាបណ្តោះអាសន្ន ហើយយើងព្យាបាលវាជាមួយនឹងផែនការដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធ។
ជំងឺកន្ទាលត្រអាក ជារឿយៗអាចគ្រប់គ្រងបាន។ អ្នកមិននៅម្នាក់ឯងទេ ហើយអ្នកមិនចាំបាច់ទ្រាំទ្រនឹងវាដោយគ្មានជំនួយនោះទេ។
សារចុងក្រោយ
រោគសញ្ញាលើស្បែកអាចបង្កការពិបាកចិត្ត ជាពិសេសនៅពេលដែលវាលេចឡើងភ្លាមៗ។ អ្នកប្រហែលជាឆ្ងល់ថា “ចុះបើវាកាន់តែអាក្រក់នៅយប់នេះ?” នោះហើយជាមូលហេតុដែលខ្ញុំចង់ឱ្យអ្នកចងចាំនូវ សញ្ញាគ្រោះថ្នាក់ (Red Flags) និងចងចាំផងដែរថា កន្ទាលត្រអាកភាគច្រើនមិនមានគ្រោះថ្នាក់ទេ។
នៅ អ៊ីនធើឃែរ (Intercare) យើងផ្តោតលើការពន្យល់ច្បាស់លាស់ ការវាយតម្លៃម៉ត់ចត់ និងផែនការដែលសមស្របនឹងស្ថានភាពរបស់អ្នក។ ប្រសិនបើអ្នកមិនច្បាស់ ឬប្រសិនបើអ្នកកត់សម្គាល់សញ្ញាព្រមានដូចជា ពិបាកដកដង្ហើម រោគសញ្ញាបំពង់ក សន្លប់ ឬហើមធ្ងន់ធ្ងរ សូមស្វែងរកការថែទាំជាបន្ទាន់។
យើងនៅទីនេះដើម្បីជួយ ដោយវិជ្ជាជីវៈ ដោយភាពស្ងប់ស្ងាត់ និងដោយភាពកក់ក្តៅ។
